Première: 30-09-1922, Württemberg, in het Landes- theater
Periode: Moderne dans, het begin
Door: Oskar Schlemmer (choreografie, toneelbeeld)
Oskar Schlemmer besteedde in zijn lessen aan het Bauhaus vooral aandacht aan de verhouding tussen mens, ruimte, vorm, beweging, kleur en licht.
Hij beschouwde de spelers en dansers in de eerste plaats als vormen. Door stilering van de kostuums en door maskers maakte hij ze tot bovenpersoonlijke haast abstracte types.
Over het Triadisch Ballet schreef hij: "Het bestaat uit drie delen die tot de opbouw van typisch gevormde dansscènes leiden. Er is een opgaande lijn te zien van scherts naar ernst.
De eerste scène heeft een vrolijk karakter. Het toneel is daarbij met citroengele gordijnen behangen.
De tweede scène die feestelijk-plechtig is, wordt gedanst op een toneel in roze kleur.
De derde, mystiek-fantastisch van karakter, op een zwart toneel.
De twaalf verschillende dansen met achttien verschillende kostuums, worden afwisselend door drie personen gedanst, twee dansers en een danseres. De kostuums zijn deels van gewatteerde stof, deels ook geven zij strakke vormen die het lichaam bedekken en die kleurig, of als metaal behandeld zijn".
Je zult je kunnen voorstellen dat de bewegingen van de dansers in dit soort kostuums zeer beperkt waren.
Voor dit beroemde dansstuk ontwierp Schlemmer meetkundige kostuums die in samenhang met de dansers een nieuwe organisatie en eenheid vormden:de ‘figurijn’.
De danser werd gezien als een bewegende machine, waarbij de hoofdonderdelen gekenmerkt zijn door geometrische vormen. Typisch aan zijn dans waren de eenvoudige passen en gebaren in abstracte vormentaal. Door de kostuums waren de dansers zeer beperkt in hun bewegingen en die verliepen dan ook via beperkte geometrische patronen.
De beroemdste choreografie van de Bauhaustheaterafdeling, het Triadisch ballet, is niet beroemd geworden omdat het zo'n lange tijd bestaan heeft: op 30 september 1922 ging het in het Landes- theater van Württemberg in première en op 4 juli 1932 werd het voor de laatste maal opgevoerd tijdens een internationale danswedstrijd in Parijs.
Het ballet werd na 1968 door dansers en choreografen, die de kostuums op Bauhaustentoonstellingen zagen en zich afvroegen hoe je daarin ooit zou kunnen dansen, enkele malen gereconstrueerd.
Voor een indruk met plaatjes en videofragmenten van Het Triadisch ballet ga je naar deze
Nederlandstalige pagina.
Of lees onderstaand fragment:
Een avondvoorstelling in het Bauhaus- theater, beschreven door een student T. Lux Feininger:
'Ik zag de 'Gestentanz' en de 'Formentanz' (gebaren- en vormendans), uitgevoerd door dansers met metalen maskers op, ze hadden, door allerlei opvullingen, 'gebeeldhouwde' kostuums aan. Op het toneel, met een diepzwart achterdoek en coulissen, stonden magische belichte geometrische voorwerpen: een kubus, een bol, trappen.
De spelers schreden, slenterden, slopen rond, draafden, stormden vooruit, stopten, draaiden langzaam en statig. Met veelkleurige handschoenen bedekte armen werden groetend opgeheven, de koperen gouden en zilveren knopen kwamen samen en vlogen weer uiteen.
De stilte werd door klapwieken onderbroken, wat met een korte slag eindigde. Een crescendo van dreunend geluid loopt op tot een kakofonie, gevolgd door een onheilspellende en schrikaanjagende stilte.
Een deel van de dans had de strenge en ingehouden hevigheid van een kattenkoor, het gemiauw en snorren inbegrepen, dat op een fantastische manier door de resonerende maskerhoofden werd geaccentueerd. Tred en gebaar, gestalte en voorwerp, kleur en klank, alle hadden de eigenschappen van de elementaire vorm ( ... ). De theater-elementen werden bijeengebracht en groeiden langzamerhand tot iets wat op een stuk leek. Maar we kwamen nooit te weten of het een komedie of een tragedie was.
Het interessante was dat 'spel' en het betekenisvolle uiteindelijk een bedoeling vormden, een gevoel of een boodschap moesten oproepen; dat gebaren en spraak tot handelingen zouden worden.
Wie weet?
In principe was het als een theater van de danser zichzelf genoeg, maar tegelijkertijd was het een klas, een leslokaal en deze geweldige opvoering was Schlemmer's lesmethode".