Première: 14-12-1869, Moskou. Bolsjoitheater
Periode: Romantiek
Door: Marius Petipa (choreografie)
Er zijn verschillende versies van dit ballet, dat gebaseerd is op de Spaanse roman van Cervantes.
Don Quichot is een oude man die in de ban is van verhalen over edele ridders. Hij wil zelf ook dergelijke avonturen beleven. De dappere strijder heeft niet voor niets de bijnaam van de ridder met het treurige voorkomen. Met op zijn hoofd een oude scheerkom als helm en gezeten op een gammel uitgemergeld paard gaat hij in naam van God en geliefde strijden om weerloze jonkvrouwen en wezen te beschermen. Hij vecht tegen windmolens en meent dat het reuzen zijn. Verstrikt in de molenwieken verklaart hij dat er met deze reuzen niet te spotten valt.
De 19e eeuwse Oostenrijks-Russische componist Leon Minkus zette dit tragikomische verhaal op suggestieve en wervelende balletmuziek; de vermaarde Marius Petipa tekende voor de choreografie .
In een van de moderne versies zijn Basilio en Kitri, twee jonge geliefden in Barcelona, de belangrijkste personages. Kitri moet van haar vader trouwen met de rijke Gamache. Don Quichot komt bij de herberg van Kitri's vader, ziet dat ze ongelukkig is en daagt Gamache uit tot een duel. De namaakridder wordt echter weggejaagd. Dan doet Basilio alsof hij sterft en smeekt Kitri's vader om medelijden te hebben en hem met Kitri te laten trouwen. De vader stemt toe.
Tijdens de bruiloft dansen Basilio en Kitri een grand pas de deux in Spaanse stijl. Don Quichot vertrekt, op zoek naar nieuwe avonturen.
De componist Ludwig Minkus maakte voor dit ballet wervelende muziek en gaf daarmee ruimte voor virtuoze danspassen.
Hij had een andere opvatting over de relatie tussen muziek en ballet dan zijn tijdgenoot Tsjaikovsky. De affiniteit van Minkus met ballet was zo sterk dat hij muziek ondergeschikt maakte aan de dans. Hierdoor kreeg de choreograaf alle vrijheid en daarom is dit ballet een opeenvolging van ware hoogstandjes.
De grote pas de deux uit dit ballet wordt vaak als een apart dansstuk opgevoerd. De versie die tegenwoordig het meest in het theater ziet is die van choreograaf Anatole Oboukhov.