Première: 04-03-1877, Moskou
Periode: Romantisch ballet in Rusland
Door: Marius Petipa (choreografie), Lev Ivanov (choreografie), Pjotr Iljitsj Tsjaikovski (muziek)
Het verhaal is gebaseerd op oude sagen en legendes.
Het thema van de zwaan die in een vrouw verandert en vice versa, komt ook voor in 'de Sprookjes van duizend en een nacht'. Een oorspronkelijke schrijver is dus onbekend.
Op prins Siegfrieds 2lste verjaardag zegt zijn moeder tegen hem dat het tijd wordt om te trouwen. Zijn hoofd staat daar nog niet naar. Hij gaat het bos in, om te jagen. Bij een meer ziet hij een zwaan.
Hij wil schieten, maar de zwaan verandert in een mooi meisje. Ze smeekt Siegfried om haar niet te doden. Het is prinses Odette, die net als haar gezellinnen in een zwaan is veranderd door Von Rothhart, een boze tovenaar. Alleen ware liefde kan haar redden.
De prins belooft met haar te trouwen. Siegfried zweert dat hij zijn belofte nooit zal breken en danst met Odette, temidden van de zwanenmeisjes, tot Von Rothbart ze weer onder zijn betovering brengt.
De koningin organiseert een bal, waar veel prinsessen naar toe komen, maar Siegfried wijst ze allemaal af. Dan arriveert een geheimzinnige gast. Het is Von Rothbart met zijn dochter Odile.
Siegfried denkt dat zij Odette is. Terwijl hij met haar danst, belooft hij haar eeuwige liefde. In een visioen verschijnt hem de gedaante van Odette. Von Rothbart en Odile lachen triomfantelijk. Siegfried beseft dat hij in de val is gelopen, en dat hij zijn belofte aan Odette heeft verbroken. Odette en de andere zwanenmeisjes dansen droevig bij het meer. Dan komt Siegfried en smeekt Odette hem te vergeven. Dat doet ze.
Maar nu heeft Von Rothbart de zwanenmeisjes voor altijd in zijn macht.
Wanhopig gooien Siegfried en Odette zich in het meer, en eindelijk is de betovering verbroken, door de kracht van hun liefde.
Dit ballet is ontstaan in de romantiek,een tijd waarvan het gevoel, de droom, de vlucht naar het verleden, het exotische en het onbereikbare de hoofdkenmerken waren.
Ivanov , die later de 2e en 4e acte gechoreografeerd heeft, liet de danseressen van het corps de ballet zich als witte zwanen over het podium heen bewegen en liet de armen van de danseressen wieken als vleugels. Dit was puur ballet blanc : in groepen dansende ballerina's die samen gevoels en stemmingsbeelden uitvoerden.
De subtiele ballets blanc van Ivanov , de spectaculaire dansen voor het hof van Petipa en de verhalende muziek van Tsjaikovski maken `Het Zwanenmeer` onvergetelijk, van begin tot eind een lust voor oog en oor van jong en oud.
De eerste versie van 'Het Zwanenmeer' met een choreografie van Julius (Wentzel) Reisinger en op muziek van
Tsjaikovski ging in het Bolshoi Theater, in Moskou op 4 Maart, 1877 in première en werd een regelrechte flop.
Pas de latere versie van Petipa en Ivanov die in het Maryinsky Theater in St. Petersburg op 27 januari 1895 in première ging is de wereldberoemde klassieker die wij zo goed kennen en die door talloze gezelschappen van over de hele wereld gespeeld is.
Hoewel ons land al in 1937 kennismaakte met Het Zwanenmeer, dateert de eerste - en tot nu enige Nederlandse versie van het ballet uit 1988. Choreograaf en toenmalig artistiek leider van Het Nationale Ballet Rudi van Dantzig liet zich daarbij vooral inspireren door Tsjaikovski ; door zijn muziek, maar ook door zijn brieven en dagboeken. Van Dantzig respecteerde de overgeleverde delen van Petipa's en Ivanovs choreografie, maar voor het overige koos hij voor een minder oppervlakkige, meer menselijke interpretatie, waardoor zijn productie uitblinkt in emotionele zeggingskracht en geldt als een mijlpaal in de Nederlandse dansgeschiedenis.
Als je een idee wilt krijgen van het aantal versies en interpretaties van deze voorstelling moet je hier maar eens gaan kijken. Je moet wel Engels kennen.